صدا و سیمای مرکز ایلام؛‌ برنامه­‌های کُردی و سیاست مخاطب گریزی / كامران رحیمی*

صدا و سیمای مرکز ایلام اگر چه در برخی از مقاطع با تولید محتوای مناسب بومی محلی توانست بخشی از مخاطبان استان‌های کُردنشین را به خود اختصاص دهد اما در سالهای اخیر سیاست‌هایی مخاطب گریز را دنبال می‌کند.

 صدا و سیمای مرکز ایلام اگر چه در برخی از مقاطع با تولید محتوای مناسب بومی محلی توانست بخشی از مخاطبان استان‌های کُردنشین را به خود اختصاص دهد اما در سالهای اخیر سیاست‌هایی مخاطب گریز را دنبال می‌کند.

به گزارش زریان موکریان به نقل از کردپرس، صدا و سیما رسانه­‌ی ملّی و مردمی، بی­‌گمان یكی از پر مخاطب­‌ترین و مؤثرترین رسانه‌ها محسوب می شود. پس از راه اندازی شبكه­‌ی استانی و عنایت به زبان و فرهنگ کردی ایلام، استقبال مردم به هویت و فرهنگ خودی به عنوان پادزهری علیه تهاجم فرهنگی دو چندان شد اما متأسفانه این روند خوب با افت كیفیتی و محتوایی برنامه­‌های كُردی در صدا و سیما بر کام نخبگان و حتی مردم تلخ شد. 

به طور اختصار و طبقه­‌بندی شده می­‌توان برنامه­‌های محلّی صدا و سیمای مرکز ایلام را در ۲ بخش مورد نقد و بررسی قرار داد:

۱- از حیث زبان و کاربرد آن

بر همگان روشن است كه زبان عامل ارتباط، محمل اندیشه، حدیث نفس و تولیدات هنری است، و این توانش وجه تمایز انسان از سایر موجودات است. زبان در واقع صورت ملموس و ظاهری و در یك كلام DNA یك فرهنگ محسوب می­‌شود. بنابراین هرگونه كم توجهی یا بی توجهی بدان عواقبی بسیار نامطلوب در انعكاس یك فرهنگ (آن هم فرهنگ و تمدنی به قدمت استان ایلام) در پی خواهد داشت. 

اكثر برنامه­‌های محلّی كه در دوران اخیر ساخته شده، چه از لحاظ زبانی، چه از لحاظ ساختار و نحو و جمله­‌بندی و انتخاب واژگان اصیل، عموماً یا گرته برداری ناقص از زبان رسمی بوده یا به طور كلی از اصالت و خصایص زبانی زبان کُردی به دور بوده است. بنابراین لازم است كه دست اندرکاران صدا و سیما با دعوت از ادبا، زبان دانان، زبان شناسان و همچنین گروه ویراستاران زبده، در تقویت، اعتلا، ارتقا، پیرایش و پالایش زبان محلّی گامی اساسی بردارد. 

بنا بر اطلاعات موثق، برخی از گویندگان و حتی برنامه­‌نویسان محلّی، از ادب و فرهنگ كُردی و حتی رسم­‌الخط كُردی بی اطلاع هستند. آیا امكان دارد با این همه كمبود، برنامه­‌ای برای مردمی با این قدمت و اصالت ساخت؟

بر همگان واضح و مبرهن است هر زبانی دارای گونه­‌های متعدد است که توسط اقشار مختلف جامعه با پایگاه اجتماعی متنوع تکلم می­‌شود. به عنوان نمونه گونه زبانی فرهنگیان و دانشگاهیان با گونه زبانی بازاریان و... متفاوت و قابل تشخیص است. اما متاسفانه برنامه نویسان صدا و سیما عموما از گونه زبانی قشرهای خاصی از جامعه استفاده می­‌کنند که عموما با طنز و هزل و نوعی کم­‌سوادی و ایلیاتی‌گرایی همراه است که در بلندمدت پرستیژ زبانی ایلام را به مخاطره می­‌اندازد. به عبارت دیگر، نسل جدید که برای اولین بار به دیدن و شنیدن این برنامه­‌ها می­‌پردازند تصوری کوچه و بازاری از زبان و فرهنگ خود را متصور می‌شوند!؟ در صورتی که با برنامه­‌های متناسب و امروزی باید از سایر گونه­‌های زبان نظیر گونه عقلانی، دینی، فلسفی، علمی و... نیز استفاده شود.

بنا بر اذعان اكثر محققین و دانشمندان طراز اول ایران، زبان كُردی از حیث گویش‌ور و غنای ادبی بعد از فارسی دومین مقام در بین زبان­‌های ایرانی را داراست و باز بر اساس نوشته و گفته­‌ی این بزرگان هر گونه خدمت و تقویت زبان­‌های ایرانی نهایتاً منتج به تقویت و اعتلای زبان رسمی می­ شود.

در واقع مسئولین صدا و سیما می­‌تواند با برگزاری كلاس­های با محتوای فرهنگ و ادبیات محلّی در تقویت كیفی و حتی كمّی برنامه­‌های محلّی گام اساسی بردارند و نهایتاً پادزهری در برابر تهاجم فرهنگی همه جانبه و همه روزه­‌ی غربی بخصوص شبکه­‌های منحط ماهوره­ای بشوند.

۲- موضوع و محتوای برنامه­‌ها

اكثر برنامه­‌های محلّی صدا و سیمای ایلام حول و حوش زندگی عشایر، دامداری، فرهنگ چادرنشینی، زندگی روستایی و كشاورزی و بازدید از مناطق توریستی متمركز شده است.

این در حالی است كه امروزه عموماً اكثر جامعه­ استان و حتی كشور، زندگی شهری و صنعتی و حتی مدرنی دارند. این خصیصه استفاده از زندگی شهری و مظاهر مدرنیته نظیر موبایل، خودرو، اینترنت، روزنامه و... حتی در دورترین روستاها به عینه مشاهده می شود. 

از سوی دیگر به بركات تأسیس دانشگاه­‌ها و دانشكده­‌ها در استان، امروزه شاهد حضور قشر عظیمی از تحصیل‌كردگان در جامعه هستیم که در قرن ۲۱ نیازمند خوراك و داده­‌های امروزی هستند. صدا و سیما به همان اندازه که به فرهنگ عشایری نزدیك می شود می بایست، خوراك فكری و فرهنگی نیمه­‌ی دیگر جامعه را نیز فراهم كند. چون اگر ایـن تـوازن ایجـاد نشود در نهایـت قشـر عظیمی از جامعه از رسانه­‌های ملّی رویگردان می­‌شوند.

فولکلورزدگی برخی از تهیه کنندگان بر پخش و بازتولید موسیقی قدیمی و کم کاربرد نظیر هوره و موره و... که عموما علایق افراد مسن جامعه است، سیاست مخاطب­‌گریزی و نهایتا مخاطب ستیزی را بخصوص در نسل جوان در پی داشته است. 

واقعاً ساخت برنامه­‌هایی با درونمایه­‌های عینی و ملموس نظیر مشاهیر ایلام، جلسات نقد و بررسی شعر معاصر و نو، مباحث روانشناسی، زبان­شناسی و تاریخی، گفتگو با نخبگان و ساخت برنامه­‌های مصائب و مشکلات امروزی به زبان محلّی در جهت ارتقای فرهنگ عمومی و شهری و ساخت و پخش موسیقی مدرن و سمفونیک کردی و... از الزامات و دستورالعمل­‌های ویژه­‌ی دست اندرکاران صدا و سیما می بایست باشد.

البته هیچ كس منكر برنامه­‌های جذّاب و پر زحمت دست اندركاران صدا و سیما نیست و مردم، روزنامه­‌نگاران، ادبا و محققان همچنان معتقد به تداوم این برنامه­‌ها هستند. این قلم و بسیاری از نخبگان ضمن تایید و ساخت برنامه­‌های محلّی، همچنان در انتظار ارتقای سطح كیفی و ارتقای برنامه­‌ها و از همه مهم تر ساخت برنامه­‌های امروزی برای مخاطبان امروزی هستیم.

*نویسنده و پژوهشگر ایلا