لقمان توتونچی

نیم نگاهی مسئولانه به تخریب محیط زیست در شمالغرب ایران

این یادداشت به قلم لقمان توتونچی کارشناس ارشد جغرافیای برنامه ریزی شهری و دبیر در شهرستان سقز نوشته شده و در اختیار زریان موکریان قرار گرفته است.

این یادداشت به قلم لقمان توتونچی کارشناس ارشد جغرافیای برنامه ریزی شهری و دبیر در شهرستان سقز نوشته شده و در اختیار زریان موکریان قرار گرفته است.

​​​​​​​ایران با قرار گرفتن در موقعیت ریاضی ونسب در منطقه اصطلاحا خاورمیانه از کشورهای گرم وخشک محسوب خواهد شد.

قرار گرفتن زنجیره کوه های البرز در شمال کشور با گستردگی از غرب به منتهاالیه شرقی بازاگرس درشمالغرب از مریوان تابه بندرعباس با قرار گیری سایر زنجیره کوه ها در مرز های کشوری که منطبق با مرزهای سیاسی ایران می باشنداز لحاظ طبیعی و معیشت فضای ساختار وکارکردی خاص را با مرکز ایران که از یکپارچگی نسبی بیشتری با حاشیه های کشور برخوردار است بوجودآورده است.

شمالغرب:

ورود آب وهوای مدیترانه ازمرزهای شمالغربی وغربی به فلات ایران باعث بوجودآمدن آب وهوای معتدل کوهستانی تحت تاثیر آب وهوای مدیترانه ای ذکر شده در این منطقه با خاستگاه متنوع زیست گیاهی، جانوری وانسانی متفاوت که نه تنها در ایران بلکه درمنطقه خاورمیانه شد است.

پوشش گیاهی:

پوشش گیاهی منطقه نیز تحت تاثیر آب وهوای مدیترانه ای قرارگرفت به گونه ای که ازتنوع خاص بهرمند است. منجمله:گندم- جو-نخود

باغبانی:سیب- گردو و...

پوشش گیاهی خودرو:

ریواس-گنگر-زنبق و...

درختان جنگلی:

گردو وحشی- زال زالک- گلابی وحشی و...

تخریب محیط زیست:

تخریب محیط زیست به لحاظ ساختاری وشکلی اثرات زیان باری بوجودخواهدآورد.که تیتروار به ذکر چندمورد منجمله

۱-فرسایش خاک

۲-ازبین رفتن منابع زیرزمین و

رو زمین

۳- ازبین رفتن باکمبودشدید گیاه خاک

۴- ازبین رفتن گونه های متنوع جانورای باحشرات بستر با روی بستر خاک که ادامه به حیات میدهند

۵-تخریب مراتع با گیاهان خودرو

۶- تخریب جنگل ها

۷- مشکلات عدیدی زیست محیطی انسان و....

زیست بوم:

بوم یا زیست بوم اصطلاحا به مناطق در کُری زمین گفت میشود با ساختارهای فیزیکی زمین، گیاهی، جانوری وانسانی با آب وهوای خاص که درطول سالیان متمادی بوم مورد نظر بوجود و شکل گرفت است.

زیست بوم ها درنیمکری شمالی:

۱-جنگل های استوایی

۲-ساوان

۳- بیابان

۴- مراتع معتدله

۵- جنگل های معتدله

۶- تایگا

۷- توندرا

۸- قطب شمال را میتوان به ترتیب نام برد.

قرارگرفتن ایران در مسیر کمربندهای خشک جهانی ونزدیکی به منطقه پرفشارجنب حاره با توضیع وپراکندگی زنجیره کوه ها آن، ایران جزو سرزمین های خشک درجهان است لاکن موقعیت نسبی وریاضی شمالغرب کشور با دارا بودن تنوع گیاهی وجانواری خاص منطقه ای با جنگل های کوتاه قد در ارتفاعات بالای ۱۰۰۰متری از سطح دریا  این نواحی را باید ازلحاظ :

۱-گردشگری وتلطیف هوا

۲-جلوگیری از فرسایش خاک

۳-دامداری

۴- مصارف دارویی و...

در یک کلام بایدپوشش گیاهی وجانوری خاص  شمالغرب کشور را از نعمات غیرقابل جبران با منابع غیر قابل تجدید محلی، ملی وجهانی بشمارآورد.

تاریخ رابطه متقابل انسان ومحیط در شمالغرب ایران:

ورود وهجوم اقوام اریایی یا نژاد پاک واصیل را باید به نیم نخست قرن دوم قبل از میلاد مسیح به فلات ایران از مرزهای شمال، شمالغرب وشمالشرق به گواهی تاریخ باید دانست.

مادها:

شمالغرب کشور ایرانو ایج یا بعبارت

اران یا ایران در گذر پرفراز ونشیب تاریخی واجتماعی این سرزمین به زیر سلطه هفت طایفه یا قبیله ماد در آمد که به لحاظ ضرورت های دفاعی وامنیتی در مقابل اقوام بیگان همچون آسوری یا آشوری متحد گشت واولین سیستم فدرالیسم وامپراطوری به تعریف آن زمان درجهان بنا نهاد از آثار مکشوف بیادگار مانده از مادها در روستاهای دور ونزدیک شهرهای مهاباد فقرگاه،بوکان قلایچی، سقز زیویه و نقده حسن لو و...در شمالغرب کشور نشان از مردم متمدن متکی به اقتصاد دامپروری، کشاورزی وصنعت داشت.

هلال حاصلخیز:

اولین تمدن ها که با انقلاب کشاورزی ودامپروری در محدودی این هلال که از شمالغرب ایران یعنی استانهای آذربابجانغربی، کوردستان،کرمانشاه، ایلام، لرستان وخوزستان تا صحرای سینا که آن را قطع سپس به کشور مصر متصل میگرددجزو هلال حاصلخیز محسوب وبه لحاظ تاریخی ازبین النهرین باسایر مراکز واماکن تمدن باستان همانند ازتیکاها در امریکای لاتین یا هندوچین، منطقه ذکر شده( هلال حاصلخیز) متقدم تربوداست همان گونه که ذکرشده انقلاب کشاورزی با اهلی کردن حیوانات همچون بُز، گوسفند به حدود ۵۵هزارسال قبل برمیگردد که در هلال حاصلخیز شکل وصورت پذیرفت.

بایداذعان داشت که تاریخ پُر فرازونشیب شمالغرب ایران را چندسطری کفایت نمی نماید.

ساختار طبیعی و انسانِ با آثار تخریب:

به لحاظ موقعیت جعرافیایی و طبیعی تقابل وپیوندی ناگسستنی بر شکل وساختاری فیزیکی وفضایی زندگی روزمره این دیار از گذشته های دور تا کنون سایه گستراند واین ارتباط ناگسسته چرخ های اقتصادی را به گردش درآورده به طوری که بیشترمشاغل مستقیم وغیرمستقیم در ارتباط با کشاورزی، دامپروری وطبیعت بود و است.

متاسفانه مدتی به عین مشاهد میگردد که منابع طبیعی از رستنگاه های طبیعی( ریواس، کنگر و...) تا به چوب های درخت جنگل این منطقه را به شیوه های مختلف  قاچاق باحیف ومیل نمودن واصراف در استفادی بی رویه به همراه ضرر وزیانهای غیرقابل جبران وگاها آتش زدن این منابع طبیعی جبران ناپذیرراشاهد بود وهستیم.

تخریب این امکان نه تنها از لحاظ زیست محیطی بلکه از لحاظ جسمی ،اقتصادی ومعیشتی برالگو معیشت وزندگان مردمان این مناطق تاثیر مستقیم وغیر مستقیم داشت ودارد به عبارتی منطقه را با بحران های بیشماری ازجمله:

۱- کم آبی

۲-فرسایش خاک

۳-تخریب ونابود مراتع

۴- تخریب زیست جانواران اهلی باغیراهلی

۵- تخریب ونابودی اماکن گردشگری

۶-کمبود اکسیژن وافزایش بیماران تنفسی، قلبی وعروقی

۷-تخریب بوم ومنظرهای طبیعی به لحاظ شکلی وروانی درانسان

۹-تشدید بحران ریز گردها

۱۰- سیل و...خواهدشد.

به منظور پیشگیری وجلوگیری از مشکلات تخریب محیط زیست گیاهی وجانوری در شمالغرب کشور به شیوهای:

۱-قاچاق

۲-چرا ومصرف بی رویه

۳- آتش زدن امکان ذکرشد

( جنگلی، مرتع،شخم گاه) راهکارهای عملی زیر را  با همکار مسئولین ذی ربط در قالب قوانین ساری وجاری در این زمینه میتوان بکاربست:

۱-ترویج وبستر سازی های لازم فرهنگی در جامعه به منظور حفظ ونگهداری امکان طبیعی وجنگلی...

۲-ایجاد واحداث مجدد باافزایش مناطق

( پارک جنگلی ومناطق حفاظت شد)

۳- کاشت درختان بوم ومحلی به دور از بروکراسی اداری یا ایام خاص بنام درخت کاری بااستفاده از سلایق ومشارکت مردم بومی ومحلی

۴- احیائ وتجدید مراتع

۵-حراست وحفاظت از درختان جنگلی به شیوه های مدرن وبه روز

۶- شنسنامه  وکُد دار نمودن درختان به منظور جلوگیری از قطع آنان

۷- نصب تاریخچه ای از درختان قدیمی وشاخص در جنب درختان که در خاطر وباور اجتماعی، مذهبی مردم آل مان یا نمادی یا مظهری از گذشته آنان است

۸-مشارکت وبهرمندی از سخنان امام جماعت به هنگام نماز جماعت به منظور ترویج حفاظت از محیط زیست با آرایه های دینی ومذهبی

۹- نصب بنرهای با مناظر خاص در اماکن عمومی( مدارس، بیمارستان، ادارات) با سطح شهر و ورودی ها وخروج های شهر، وسایل نقلیه عمومی با ایستگاه های اتوبوس...

۱۰- کمک به تشکیل بنیادها وسازمان های  محیط زیست بدون دخیل شدن در مباحث جناح وسیاسی

۱۱- برگذاری همایش علمی وتخصصی در زمینه انسان ومحیط زیست

۱۲-ارائه راهکارهای حفاظت وپیشگیرانه از طریق طنز با کاریکاتور ومقاله نویس در سطوح بومی ومحلی...

۱۳-اختصاص بودجه های ویژ وارژانسی برای مناطق در خطر نابودی با انقراض

از طریق استانداروفرمانداری ها محترم...

۱۴-ترویج وتبلیغ شعار؛

قطع یک درخت قتل یک انسان...!

۱۵- ایجاد واحداث با توسعه صنعت پتروشیمی در منطقه به منظور اشتغال،درآمد درجهت جلوگیری از تخریب منابع غیرقابل تجدید درخت

برای مصارف عمومی ومجلسی

(مبل، صندلی و...)

۱۶-تخفیف عوارض شهرداری برای ساخت وسازهای که در آن محل اقدام به کاشت درخت ونهال مینماینداز طریق مصوبات شورای اسلامی شهرستان مربوطه

۱۷-تصویب قانون های سختگیرانه از طریق مجلس شورای اسلامی محترم برای صادرات یا قاچاق چوب های

جنگل به سایر کشورها...

۱۸- احترام به محیط زیست با حرکت های نمادین مسئولین در سطح محلی،منطقه ای وملی(جمع آوری زباله در ایام تعطیلی،کاشت درخت،حضور درمحل کار با دوچرخه...)

۱۹-بسترسازی فرهنگی وآموزشی از طریق رسانه محلی وملی با برنامه ها آموزند وآموزش انیمشن برای کودکان

۲۰-برنامه هفتگی کوهنوردی با پیاده روی دسته جمعی با مشارکت وشرکت مسئولان وعموم شهروندان شهرستان های مربوطه

۲۱- عدم صدور مجوز برای سلاح های گرم شکاری از طریق ارگانهای ذی ربط

۲۲- برخورد قاطع وقانون با متخلفان در زمینه تخریب محیط زیست.

لازم به ذکر است کارآمدترین برنامه ها وراهکارها بدون مشارکت مردمان بومی ومحلی در هرکجا نتیجه ای جزعکس آن دربر نخواهد داشت.

دست در دست هم دهیم به مهر میهن خویش کنیم آباد!!!