به بهانه شوخی غیر اخلاقی مجری طنز برنامه «چریکه‌ی شه‌و»

فرهنگ کردستان، آموزش همگانی و کم کاری شبکه استانی/ یحیی صمدی

​​​​​​​سرویس کردستان- این یادداشت به قلم "یحیی صمدی" روزنامه نگار کردستانی نوشته شده و در اختیار زریان موکریان قرار گرفته است.

 ​​​​​​​سرویس کردستان- این یادداشت به قلم

​​​​​​​صدا و سیما طبق اصل 44 قانون اساسی، عمومی بوده و در مالکیت دولت قرار دارد و در همین راستا به منظور پیشرفت و تقویت فرهنگ اقوام ایرانی شبکههای استانی افتتاح شده‌اند. شبکههای محلی علاوه بر اهداف متعالی، راهبردهای دیگری را نیز دنبال میکنند که این اهداف در هر منطقه بنا به موقعیت سیاسی، جغرافیایی، فرهنگی، مذهبی، اقتصادی، اجتماعی و راهبردی آن منطقه متغیرند.

امروزه تأثیر، نقش و جایگاه رسانه ها به حدی است که نمیتوان زندگی را بدون حضور آنها قابل تصور دانست. رسانه ملی در کشور ما به عنوان دانشگاهی عمومی که وظیفه خطیر اطلاع رسانی، آموزش همگانی و فرهنگ سازی را بر عهده دارد، در میان رسانه های مختلف، ایفاگر نقشی بیبدیل است. تلویزیون به دلیل ماهیت چند رسانه ای خود (صدا، تصویرو نوشته) نقش بی بدیلی در تاثیر گذاری بر افکار عمومی دارد. کشور ایران از گستره جغرافیایی پهناور و از تنوع زیست محیطی، فرهنگی، نژادی و اقلیمی بسیاری برخوردار است، از اینرو، رسانه نیز با مخاطبانی از فرهنگها، نژادها و آیین و رسوم گوناگون روبه روست، این تنوع سلیقه های مخاطبان و وجود فرهنگهای متعدد در اقصی نقاط کشور، یکی از دلایل تأسیس شبکه های استانی بوده است.

شبکه استانی به شبکه ای اطلاق می شود که مختص یک استان خاص با برنامه های مربوط به حیطه جغرافیایی آن منطقه است. برنامه های تولیدی شبکه های استانی باید ضمن به نمایش گذاشتن زبان، فرهنگ و آداب و رسوم خاص آن منطقه، معرف فرهنگ و سُنن سایر شهرها و روستاهای آن استان نیز باشند.

شبکه استانی کردستان چندین سال است راه اندازی شده و با افتتاح آپلینک و پخش ماهواره¬ای برنامه های مرکز در ۲۲ تیر ۸۷ این شبکه جهانی شده است. در۳۰ اردیبهشت سال ۹۰ مرکز با افزایش تولید و پخش برنامه ها تا ۲۰ ساعت بین مراکز پیشرو شده و ابتدای ماه رمضان همان سال پخش برنامه های ۲۴ ساعته شد و با این امر گامی بسیار مهم در جهت جذب مخاطب و ارائه برنامه های محتوی محور و کارشناسی شده برداشته شد. همزمان با آن و با بهره برداری از سامانه دیجیتال سنندج، کیفیت پخش تصاویر ارسالی بسیار مطلوب شده است و جهت پوشش سایر شهرهای استان به سامانه دیجیتال اقدام شد.

اما به موجب اساسنامه تاسیس شبکه‌های استانی، باید درصد بسیار بالایی از برنامههای تولیدی متعلق به خود استان و راجع به مردم استان باشد (به منظور تقویت فرهنگ و آداب و رسوم محلی) اما حدود 60 درصد از برنامههای شبکه استانی کردستان با آن ضعف‌های مشهود به زبان فارسی تولید میشود و معلوم نیست 40 درصد دیگر آن که کُردی مینامند چه لهجهای از زبان کُردی را دربرمی‏گیرد!

تولید برنامههای بسیار ضعیف و سریالهای دست سوم و تکراری سالهای گذشته از دیگر شبکه‌ها از جمله این موارد است که سعی در پر کردن وقت هم استانیها دارند. کارتون‌ها و سریالها و فیلمهای مستند و سینمایی که از انبار اسقاطی شبکههای سراسری به عاریه گرفته میشود و که هیچ ربطی به آداب و رسوم، مسائل اجتماعی مردم این منطقه ندارد، از برنامههای شبکه استانی کردستان است.

عملکرد ضعیف صدا و سیمای مرکز کردستان به عینه مشهود است اما مشکلات و کاستیهای شبکه مذکور هر چند روز به روز کاهش پیدا می کند اما پایان نیافته و شبکه استانی همچنان در حال از دست دادن مخاطبان خود و تکرار مکررات است.

اشاره به این مشکلات، برای توضیح و نشان دادن راهحلهای آنها، موضوع اصلی این مقاله نیست، بلکه نیت از نگارش این یادداشت عشق به این آب و خاک و داشتههای آن است و باید یادآور شد قصد از بیان این مشکلات و نقطه ضعف ها مختص به یک دوره از مدیریت این رسانه در استان نیست و همانگونه که در سطور مذکور بیان شد چندین سال از راه اندازی این شبکه در استان کردستان می گذرد که در همه سطوح مدیریتی و پخش برنامه های آن شاهد تحقق اهداف و برنامه ریزی های صورت گرفته براساس فرهنگ و آیین و رسوم منطقه و مطالبات مردم نبوده ایم، اشاره شد، اما با خود می‏گویم چرا یک شبکه ساده و بیمحتوای ماهوارهای فارس زبان خارج از کشور، با هر نیت و هر هدفی که بیشتر برنامه‏هایشان نیز تبلیغ کمربند لاغری و کرمهای ضد جوش و شامپوهای ریزش مو، قرص های چاقی و جنسی و امثال آن است، با تعداد 20 الی 30 نفر نیرو، و یک ساختمان کوچک در مقابل صدها نفر نیروی در اختیار شبکهی استانی با این وسعت و مکان و ساختمانها و استودیوهای پیشرفته و صرف هزینههای بالا در جذب مخاطب از شبکه استانی کردستان موفق‌تر می‌باشد و بیننندهی بیشتری دارد؟ شاید دلیلش کیفیت بالای برنامههایش نباشد، قطعاً این طور نیست، بلکه موضوع پایین بودن کیفیت برنامههای ماست.

رسانه‌های فارسی زبان خارج از کشور به راحتی در ایران رصد می‌شوند جدا از مفید بودن یا مفید نبودن تولیداتشان اینکه و آیا تأثیرات خوب یا بد دارند، باید اعتراف کرد: در جذب مخاطب موفق بوده‌اند و توانسته‌اند در طول شبانه‌روز مردم ایران را به پای گیرنده‌های خود بکشانند.

با نگاهی کوتاه می‌توان حدس زد که اکثر شبکههای فارسی زبان خارج از کشور تولیداتشان با هدف تخریب فرهنگ، آداب و رسوم و ضربه زدن به باورهای دینی و اعتقادی ملت ایران انجام میگیرد. در کنار این موضوع نقش رسانهها را نباید فراموش کرد که با تولیدات و آثارشان میتوانند تاثیرگذار و مفید، یا مخرب باشند و این مهم میطلبد رسانه‌های ملی ایران به ویژه شبکه های استانی برای حفظ میراث، تمدن و فرهنگ و آداب رسوم و باورهای جامعه تلاش بیشتری به خرج بدهند.

امروزه صدها تلویزیون در خارج از مرزها با برنامه های بسیار متنوع، فرهنگ و هویت ما را مورد تهاجم قرار داده اند و در مقابل ما به چند تلویزیون استانی محدود بسنده کرده ایم که توان رقابت با چنین رقیبان قدرتمندی را ندارند  و این شبکه ها نیز با انواع برنامه های علمی، هنری، سرگرم کننده و سریالهای که جدا از بحث ارزش گذاری و مفید بودن یا نامناسب بودنشان مخاطبان زیادی را به پای گیرنده های خود کشانده و مردم را از توجه نشان دادن به به شبکه های داخلی و استانی به اندازه بسیار زیادی دور کرده اند.

حکایت از بی‌مخاطب بودن شبکه‌های ایرانی کشورمان و علی‌الخصوص شبکه کردستان است. آیا مسئولان استان و در درجه اول مسئولان شبکه صدا و سیمای کردستان از خود پرسیده‌اند، مخاطبشان چه کسانی هستند؟ و اصلاً چه کسی این شبکه محلی را تماشا می‌کند؟ و آمار مخاطبان واقعی این شبکه چه تعداد است؟

تأثیرات این شبکه در کاهش معضلات اجتماعی، منجمله اعتیاد، بزهکاری، طلاق و... به چه میزان است و در راه مبارزه با اهداف رسانه‌ای و جنگ نرم دشمنان این ملت چه مقدار نقش داشته‌اند؟ و ده‌ها سؤال دیگر....

هدف از نگارش این یادداشت کوتاه ارزیابی کلی و بررسی شبکه استانی کردستان نیست بلکه اشاره‌ای کوتاه به بازتاب آنچه است که دیدهایم تا شاید تلنگری باشد، به خودمان و مسئولان مرتبط که بلکه نسبت به جبران عقب ماندگیها، کم و کاستیها در حوزههای مختلف جامعه و بازتاب آن در این رسانه، و رفع آن توسط مدیران استان و همچنین ارتقاء سطح کمی و کیفی تولیدات، جهت جذب مخاطب بیشتر در امر اطلاع رسانی صحیح و نیز مبارزهای جدی و اصولی در مقابل آنچه که پیشتر ذکر شد و خدمتی دلسوزانهتر به آداب و رسوم، فرهنگ، هنر و حوزه‏های اجتماعی مردم کردستان که از اصیلترین و کهنترین مردمان ایرانند و خود را از هر ایرانی، ایرانیتر میدانند تلقی شود و کم توجهی و ارائهی برنامههای ضعیف در هر حوزه، ارگان، سازمان و نهادی در این ارتباط و علیالخصوص صدا و سیمای مرکز کردستان که نتایج قابل قبول و مفیدی را در هیچ دوره ای نداشته و ندارد مورد توجه و بازبینی قرار گیرد.

فرهنگ شیوه عمومی زندگی گروه یا گروههایی از مردم است، عناصر فرهنگی از قبیل عادات، سنتها، اعتقادات، ارزشها و نقاط نظر مشترک انسانها را به یکدیگر پیوند می دهد و وحدت اجتماعی خاصی را به وجود می آورد.

فرهنگ عبارت است از مجموعه ی پیچیده ای از علوم، دانشها، هنرها، افکار و اعتقادات، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و سنتها، و به طور خلاصه کلیه آموخته ها و عاداتی که یک انسان به عنوان عضو جامعه اخذ می کند و تعدادی از جامعه شناسان بر این باورند که فرهنگ مجموعه ای است که نسل به نسل انتقال می یابد، عناصر آن بر روی هم انباشته می شود و از محلی به محلی دیگر نشر می یابد و دست به گزینش می زند و می تواند ابعاد تخصصی پیدا کند و به برخی از انواع تقسیم می شود و بالاخره دستخوش بحران می گردد.

توجه به فرهنگ، آداب و رسوم، اعتقادات و باورهای ملی و قومی هر استانی به ویژه کردستان و مناطق کردنشین ایران در رشد ارزشهای جامعه تاثیر بسزایی دارد و با ساخت و تولید برنامه ها و سریالهای مرتبط با فرهنگ آنها ضمن ارتقاء فرهنگ، زمینه ساز توسعه ارزشهای انسانی و اخلاقی بیشتری می شود و خود پادزهری است در مقابل زهر و سموم برنامه کانالهای ماهواره ای ضد فرهنگ این مرز و بوم.

امروزه مردم ما در استانهای کشور و به ویژه کردستان آشنایی کاملی با واژگان ایرانی و ویژه تر کُردی ندارند و فرهنگ نامگذاری کامل و مناسبی در اختیار ندارند هر چند در این ارتباط تلاشها و اقداماتی از سوی برخی نهادها و افراد صورت گرفته اما به دلیل افزایش جمعیت، پراکندگی جغرافیایی و توسعه فضای رسانه ای این مهم نتوانسته در میان مردم تاثیرگذار باشد.

 

رفع این معضل قطعاً در مرحله اول بر عهده مسئولان و سازمانهای مرتبط است تا با ارائه مجموعه های تلویزیونی، برنامه های مستند، چاپ کتاب، مجله، روزنامه و تولیدات فرهنگی و فراهم کردن زمینه فعالیت بیشتر فعالان فرهنگ و هنر و علم و صنعت در این راستا اقدام کرد. اما براساس رسالت شبکه استانی، این مجموعه در طول سالهایی که فعالیت خود را آغاز کرده نتوانسته در حوزه فرهنگ و هنر به شیوه علمی و براساس آموزش عمومی نقش ماندگاری را ایفا کند.

تاریخ پرفراز و نشیب کُردها سندی ماندگار و گواهی ارزشمندی است کە نشان می دهد که کُردها، زبان، ادبیات، فرهنگ و هنر خود را با تلاش و عشق و برگرفتە از ادبیات عامیانە و اندوختەای ثروتمند و البته به همت بزرگان و اندیشمندان و محققان، ادبا و هنرمندانی پیگیر و دلسوز، حفظ کرده و گسترش داده اند و اساتیدی زحمت کش در این حوزه ها خون دل خورده و با ثبت آثاری ارزشمند سبب اعتلا و ماندگاری آن شدەاند اما این مهم در شبکه استانی کردستان در هیچ دوره ای به شیوه علمی و براساس یک برنامه ریزی مرتبط با آموزش همگانی آن را اجرایی نکرده اند هر چند شاهد برنامه هایی در این راستا بوده ایم اما موردی و زود گذرا بوده و نتوانسته به صورت عمومی تاثیرگذار باشد، اگر می بود، امروز شاهد این همه هجمه و انتقادات چه صحیح چه غیر اصولی نبودیم.

و یکی از نکات مهمتر که سبب درج این یادداشت شد اگر کسی هم این رسانه را ضعیف می داند (که هست) چرا پیشتر اقدام به نقد و بررسی آن نکرده است؟، چرا تاکنون به ضعف مدیریت در همه ادوار پرداخته نشده است، قطعاً در این دوره مدیریتی نیز شاهد همان کم و کاستی ها بوده و هستیم و در مقابل نیز قطعاً شاهد دست آورد و خدماتی بوده ایم، اما چرا تاکنون سکوت کرده بودیم؟، و در این برهه از موقعیت زمانی که شاهد یک خطای غیر اخلاقی ناخوشانید بوده و منکر بودن آن را توجیه نمی کنیم اما به بهانه ای برای توهین و تخریب شخصیت حقوقی و حقوقی افراد با هر جایگاهی باشیم. کمی هم به رفتار و افکار خودمان به عنوان مخاطب اما از جنس فرهنگ و هنر و رسانه بندازیم.....آیا نمی شد همین ضعف ها و کاستی ها را در ایام دیگری مطرح و بیان کرد؟ آیا شبکه کردستان فقط همین چند روز گذشته دارای ضعف و کاستی و بی محتوایی شده است؟

بله از کارکردهای شبکه استانی، ساخت برنامههای آموزشی، اطلاع رسانی مناسب و سرگرم کردن مردم و پخش برنامههای متناسب با فرهنگ و شرایط محیطی آنهاست که در این زمینه شاهد کم کاری بوده ایم.

که باید پرسید مسؤلان صدا و سیمای کردستان تاکنون چند جلسه نقد و بررسی این مهم را با حضور اهالی فرهنگ و هنر و رسانه را در صدا و سیمای استانی به شیوه منظم و دنباله دار برگزار کرده اند.؟

چند نظرسنجی واقعی توسط دلسوزان واقعی این شبکه و مردم انجام شده است؟ چند درصد از مصوبات و تاکیدات رهبر در حوه فرهنگ، هنر و این حوزه در شبکه استانی اجرایی شده است؟

چرا شبکههای فارس زبان خارج از کشور با پخش برنامه‌‏هایی که بدآموزی و ترویج بی‌بند و باری در میان خانواده‌ها از اهداف اولیه آنها است، بیشترین مخاطب را دارند؟ و آسیب‌شناسی این موضوع در صدا و سیمای استانی به چه میزانی بوده است؟

چرا باید مردم برای خبردار شدن از اوضاع کشورشان به شبکه‏های پناه ببرند که خودشان هم میدانند، هدفشان ضربه زدن به خاک و مردم است و دهها سوالی که مجال مطرح کردن آنها وجود ندارد. اما...

یکی از گله های نگارنده همیشه این بوده و هست، ذکر این نکته و دیگر نکات مورد بحث را در طی سال های گذشته متذکر شده و در رسانه های مختلفی منتشر کرده ام و یقین داشته باشید 90 درصد از مطلبی را که در این یادداشت مطالعه کردید پیشتر منتشر و به چاپ رسیده است و امروز به دلیل یادآوری به مسولان صدا و سیما که چرا ندیده اند و تغییری ایجاد نکرده اند و اینکه به مخاطبان و مردم بزرگوار هم بگویم ضعف ها ناشی از یک روز یا یک دوره ی مدیریتی نیست و این مشکلات کهنه و ریشه ای هستند که نباید به واسطه یک سومدیریت فنی و یک اشتباه، که قبیح و منکر است اما عمدی نبوده همه چیز را به امروز تعمیم داد و با آبروی جوان هنرمندی بازی کرد. دین و فرهنگ و سخنان بزرگان ما، قانون ما برمبنای اصل بر برائت و حفظ کرامت انسانی همه افراد حتی متهمین و مجرمین شکل گرفته و حتی بلانسبت و بدور از همه خوانندگان گناه زنا هم توسط کسی اگر صورت بگیرد باید مجازات بدون لطمه به نام و شخصیت و جایگاه انسانی و دینی و خانوادگی فرد باشد چرا که یکی از آموزه‌های مهم تربیتی که مورد تأکید همه ادیان به ویژه مکتب اسلام قرار دارد ضرورت حرمت آبروی دیگران و زود قضاوت نکردن درباره هیچ فرد یا اتفاقی است. این موضوع آن‌قدر مهم است که تجاوز به آبروی دیگران جزء بزرگ‌ترین گناهان محسوب شده و از طرف خداوند وعده عذاب الیم داده شده است.

 

پوشاندن زشتی، بدی و عیب، از نعمت‌های بزرگ و الطاف بی‌بدیل خداوند نسبت به بنده‌اش است‌ و باید دانست وقتی خدای مهربان در دنیا بدی و زشتی بنده مؤمنش را می‌پوشاند و آبروی او را میان مردم حفظ می‌کند، قطعاً در قیامت به بنده مؤمن خود و گنهکار توبه کننده‌اش به درگاه خود توجه بیشتری خواهد کرد، و زشتی و بدی‌اش را  پرده‌پوشی خواهد کرد.

«آبرو» در لغت به‌معنای ناموس و شرف و اعتبار و ... آمده  و انسان به‌ خاطر کرامت ذاتی که دارد جانشین خداوند متعال در روی زمین شده و از طرفی فرشتگان هم مأمور به سجده کردن برای انسان شدند تا جایی‌که ابا‌کننده از آن از درگاه الهی رانده شد. بنابراین نفس این انسان محترم است و شایسته احترام  و پیامبر(ص) می فرمایید: حرمتِ حيثيت و آبروی مؤمن همانند حرمتِ جان و مال اوست و کسی که چیز ناروایی بشنود و آن‌را منتشر کند مثل این است که خودش آن کار زشت را انجام داده است. اما ما...

قصدم توجیه و پاک کردن برخورد چند شب پیش مجری طنز «چریکه‌ی شه‌و» نیست و قصد دفاع  هم ندارم و خود از منتقدین محتوایی این برنامه بوده و آن را برای هنر و فرهنگ کردستان متضرر دانسته ام، حتی مجری های کارشناس در آن حضور ندارند ولی دارای بینندگانی بوده است، اما کمی با خودمون رو راست باشیم. مقدس ماب بودن همان چیزی است که انسان را تخریب می کند و جامعه را به تباهی و آسیب می کشاند. یادمان باشد همان جمله و شاید بدتر از آن را ما در جمع های دوستانه خود به هم گفته باشیم اما وقتی آقای اسعد فریدی مجری طنز برنامه، به گمان قطع شدن صدابرداری و نشان دادن آیتمی در میان برنامه، درجمع دوستانه ی خود آن جمله را بزبان می آورد همه فریاد واملتا، وا مصیبتا و وا اسفا سرمیدهند. اما کسی از مشکلات و موانعی که به دلیل اهمال و کم کاری برخی ادارات در منطقه ایجاد شده حرفی برای گفتن ندارند یا بهتر است بگوییم استان ما مشکلش همین شوخی و جمله ای است که قبیح بودن و ناخوشایند بودن آن را رد نمی کنیم می باشد....اساس آیین ما امر به معروف و نهی از منکر است اما به جای تذکر لسانی و تلاش برای تحقق آن همیشه به سادگی از کنار خیلی از موارد عبور می کنیم ولی پرداختن به چنین موردی فوراً برایمان امر واجب می شود و...

همانگونه دیگر فعالان حوزه های مختلف یادآور شده اند این نوع شوخی، اساسا" و اخلاقا" منفور بوده و مطلوب و مورد پذیرش جامعه نیست. اما در ادبیات غیر رسمی ایرانی و کوردی هم متداول است و ادبیات و پدیده ای جدید نیست بهتر است نگاهی فقط به برخی اشعار شیخ رضا طالبانی بندازید. این شاعر فاخر و بزرگ کُرد که دارای اعتبار و جایگاهی در عرفان و ادبیات می باشد چندین شعر و مضمون طنزگونه با شبهات های اینچنینی دارد. کسانی که هجمه و انتقاد شدیدی بر این هنرمند وارد کرده و یا در صدد محرومیت اجتماعی ایشان هستند، بهتر است اندکی به موضوعات و مصائب این دیار بندازند و البته توجه داشته باشند خطا و شوخی غیراخلاقی وی چون عمدی نبوده و با نیت و قصد قبلی نبوده هیچ ضرری به جامعه نزده و سزاوار نیست شخصیت و جایگاه او را طبق گفته خدا و رسولش لکه دار بکنیم.

مردمان سرزمین مناطق کردنشین به ویژه کردستان، در حوزه های هویتی و فرهنگی همیشه مورد تهاجم جنگ نرم و رسانه‌ای بدخواهان این سرزمین بوده و هستند اما همیشه و در همه مصیبت ها که انفال و حلبچه و سردشت نمونه آن است همبستگی، عشق و ارزش ها و انسانیت و صلح طلبی خود را فراموش نکرده و برای ارتقاء آن کوشیده اند و از طرفی هم، مردمانی مهربان، با گذشت، دلسوز، ساده و بیغل و غش بوده و دارای فرهنگی غنی، تمدنی کهن و هنرهای ماندگار هستند با این وصف ارائه بهترین خدمات و خدمتگزاری بیشتر، شایسته آنان است و این از تاکیدات مسئولان کشور است، مردم با ایمان و با گذشت ما از این موضوع گذشت کرده و خواهند کرد پس بهتر است برخی موضوعات این چنینی را بزرگ نکنیم و هنرمندان و دلسوزان را در راه خدمت به فرهنگ و هنر این دیار دلسرد نکنیم و اجازه ندهیم کینه و کدورت در میان این مردم با اصالت ریشه بدواند، باید به این نکته امروز بیشتر توجه کنیم، که فردا خیلی دیر است.