پیوستگی زبان کردی با زبان های پهلوی و اوستایی/ کیوان، مصطفی

سرویس مقاله- منظور از این گفتار تحقیق مفصل در رابطهء زبان کردی با زبانهای فارسی،پهلوی و اوستایی‏ نیست،زیرا با توجه به پیوند اصلی و واقعی کردی با سایر شاخه‏های مهم زبان ایرانی،شایسته است‏ که دراین‏باره کتابی جداگانه نوشته شود،و بدون شک این کاری است مربوط به محقیقن و زبان‏ شناسان.

سرویس مقاله- منظور از این گفتار تحقیق مفصل در رابطهء زبان کردی با زبانهای فارسی،پهلوی و اوستایی‏ نیست،زیرا با توجه به پیوند اصلی و واقعی کردی با سایر شاخه‏های مهم زبان ایرانی،شایسته است‏ که دراین‏باره کتابی جداگانه نوشته شود،و بدون شک این کاری است مربوط به محقیقن و زبان‏ شناسان.

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان؛ در این مقالهء کوتاه سعی براینست که فهرست‏وار به مختصری از روابط دستوری و لغوی‏ کردی با این زبانها اشاره شود و درآوردن دلایل و شواهد نیز جانب اختصار رعایت گردد.

کردی یکی از محفوظترین و پاک‏ترین شاخه‏های گهربار زبانهای قدیم ایران و وارث انکار ناپذیر آنها است،این قولی است که علما و زبان‏شناسان و محققان واقعی جملگی برآنند.این‏ وارث حقیقی نگهدارندهء بسیاری از واژه‏ها،اصطلاحات،نکته‏های دستوری و حتی اصوات فرس‏ قدیم،اوستائی و پهلوی است که غالب آنها در زبان فارسی امروز یا از بین رفته است و یا به‏صورت‏ دیگری استعمال می‏شود،دلایل و شواهدی که زبان کردی عرضه میدارد شاهدی صادق است‏ براینکه،کردی با چه‏اندازه از مشخصات و خصوصیات زبانهای قدیم ایران را محفوظ داشته و گذشت زمان و تحولات گوناگون و یغماگری‏های زید و عمر و نتوانسته است روح واقعی و حقیقی‏ زبان ایرانی را که یکی از ارکان محکم و خلل‏ناپذیر ملیت ما است از کالبد لغات و کلمات آن بیرون‏ کشد و دگرگونیهای مهمی در آن به وجود آورد.اینک نمونه‏ای از این دلایل و شواهد:

الف:نون غنه،که امروز در فارسی موجود نیست در کردی بدون تغییر باقی مانده است‏ مثلا کلمات آسمان و ماه را، asmagn و magn تلفظ می‏کنند(چون علامت مخصوص برای نشان‏ دادن نون غنه نیست، ẓgnẒ که در زبان فرانسه تقریبا تلفظی نزدیک با آن دارد در آخر نزدیک با آن دارد در آخر این‏ دو کلمه به جای نون غنه آمده است.)

ب:واو معدوله،که در فارسی امروز خوانده نمیشود،در کردی همان تلفظ صحیح خود را حفظ کرده است،چنانکه کلمات،خوردن و خواهش را xwarden و xwayish تلفظ کنند.

ج:حرف غین،که مخصوصا در نثر دورهء ساسانیان در کلماتی مانند«بغ»و«مغ»دیده‏ می‏شود و یک حرف اوستائی است،در کردی با همان تلفظ قدیم باقی مانده است.در حالیکه در فارسی کنونی تلفظی شبیه تلفظ «قاف»عربی دارد.به عنوان مثال باید گفت که تلفظ کلمهء«بغداد» در کردی مثال واضحی برای این نکته است.

د:اصواتی مانند ang (انگ به فتح اول و سکون نون غنه)و تلفظ مخصوص«واو» و«یا»مجهول که در اوستایی موجود بوده در کردی بیش از فارسی محفوظ مانده است.مانند کلمات:انگور و انگبین و زنبور که در کردی به ترتیب hagnur و hangwin و hagn گفته می‏شود. در مورد«وا»و«یا»مجهول به عنوان مثال به کلمات«زور»و(شمشیر)اشاره می‏شود که تلفظ کردی آنها zor و shmsher است.

هـ:واو مخصوص زبان اوستائی که در فارسی امروز وجود ندارد،در کردی با همان تلفظ قدیمی خود باقی است.مثلا به کلمه اوستائی بوری ẓbawriẒ اشاره میکنیم که در فارسی کنونی‏ به صورت(ببر)در آمده است.در کردی(ببر بیان)را(بوری بیان)گویند.و به طوریکه‏ ملاحظه می‏شود و او مخصوص اوستائی در این کلمه باقی مانده و تلفظ مخصوص خود را حفظ کرده است.یا مانند کلمهء فارسی(ابر)که در اوستا awra و در کردی hawr می‏باشد.توضیحا یادآور می‏شود که در کلمهء کردی(بوری بیان)حرف(ی)بجای کسره اضافه آمده است نباید یا(یاء)موجود در صورت اوستائی این کلمهء اشتباه شود.زیرا در کردی بجای کسره اضافه حرف(ی)می‏آید،مثلا (کلاس درس)را(کلاسی درس)گویند.

و:قاعدهء مربوط به دال و ذال را که شاعری چنین به نظم آورده است:

(آنانکه به فارسی سخن میرانند در معرض دال ذال را ننشانند، ما قبل وی ار ساکن جز وای بود دال است و گرنه ذال معجم خوانند)

اکنون هم در زبان کردی رعایت میکنند و کلمات(گنبد)و(دانستن)را gomaz و zanin تلفظ کنند.

ز:ضمیر اول شخص جمع در پارسی باستان amaxam و در پازند ema است.و شاید شکل‏ منقوص و مقطوع صورت اخیر آنست که در فارسی به صورت(ما)درآمده است.درحالیکه در کردی تقریبا با همان تلفظ پازند استعمال می‏شود و فقط در آخر آن a به a تبدیل شده و به- صورت ema در آمده است.

ح:یکی از کلمات آرامی که در زبان پهلوی به هزوارش بکار میرفته کلمهء Gabra به معنی‏ مرد(پهلوی mart )است.در زبان کردی کلمهء kabra معنی(مرد)میدهد.با توجه به نزدیکی‏ تلفظ و وحدت معنی این دو کلمهءاین سؤال پیش می‏آید که آیا کلمهء kabra همان کلمهء آرامی و هزوارش Gabra است که با اندک تغییری در املاء و تلفظ در کردی باقی مانده است،یا اصولا کلمه‏ای است ایرانی و مانند بسیاری از کلمات کردی محفوظ و دست نخورده؟این سؤال در خور توجه محقق دانشمند جناب آقای دکتر معین است.

*** مطالبی که ذکر شد نمونه‏ای اندک از رابطهء دستوری زبان کردی با زبان‏های قدیم ایران و فارسی کنونی است.اکنون به چند واژهء مشترک این زبان‏ها اشاره می‏شود به عنوان نمونه:

خسر:(به ضم اول و ثانی پدر زن و پدر شوهر باشد-برهان)این کلمه در اوستا xvasura و در کردی xazura است.

خشک:پارسی باستان ush-ka .کردی ushk .

ابر:اوستا awra کردی hawr

بنفشه:پهلوی vanafshak .کردی vanawsha .

هوش:پهلوی و کردی hosh .

دیو:پهلوی و کردی de.w .

دایه:پهلوی dayik کردی dayaṣdayik .

جان:پهلوی و کردی jyan .

کنیز:(که به معنی دختر هم آمده است)پهلوی kanik ،پهلوی پازند kanicak . کردی لهجهء سنندج به همان معنی دختر kanishk