سایه فراموشی بر سر شیخ حسن مولان آباد ؛ دانشمند سقزی عصر صفویه

سرویس کوردانه - شیخ حسن مولاناباد، نویسنده، شاعر و عارف گمنام کردستان در اواخر حکومت صفویان (1136 ـ 1073 هـ ق)، است که متأسّفانه تا زمان حال هیچ‌گونه تحقیق و پژوهش علمی بر آثار و جنبه‌های مختلف زندگی ایشان صورت نگرفته است و می‌رود با ادامه‌ی این روند، خدمات علمی، ادبی و دینی ایشان به فراموشی سپرده شود. در حالی که شیخ حسن تأثیرات اجتماعی فراوانی بر مردم در عصر خود و بعد از آن داشته است.

سرویس کوردانه - شیخ حسن مولاناباد، نویسنده، شاعر و عارف گمنام کردستان در اواخر حکومت صفویان (1136 ـ 1073 هـ ق)، است که متأسّفانه تا زمان حال هیچ‌گونه تحقیق و پژوهش علمی بر آثار و جنبه‌های مختلف زندگی ایشان صورت نگرفته است و می‌رود با ادامه‌ی این روند، خدمات علمی، ادبی و دینی ایشان به فراموشی سپرده شود. در حالی که شیخ حسن تأثیرات اجتماعی فراوانی بر مردم در عصر خود و بعد از آن داشته است.

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان؛  کردستان از دیر باز مهد ادب و هنر، کانون دین و عرفان و حافظ ارزش های ملی و تاریخی و دینی بوده است، در جای جای این خطه آثاری از دیرینه مذهبی، ملی و قومی را می توان دید که خود زبان گویایی از عرق و ریشه این مردم و دایره المعارفی از فرهنگ آنها و آیینه ای تمام نما از مسیر تحولات دوران های مختلف به شمار می رود.

کمتر جایی را در کردستان می توان سراغ داشت که حداقل نمونه ای و یا اثری از نسل های پیشین در آنجا مشاهده نشود و به جرأت می توان گفت که کردستان را زیوری از یادگارهای ادبی و فرهنگی و دینی آراسته است که تا دنیا دنیاست بر گردن پهنه گیتی خواهد درخشید.

بزرگان، دانشمندان و نخبگان این دیار را در هر عرصه ای و در طول این تاریخ کهن مداوم و فعال می توان یافت، بزرگانی که رخام چهره بسیاری از آنان را غباری از گمنامی پوشانده و ابرهایی از گذشت زمان بر قرص خورشید نام و نشانشان سایه افکنده است.

شیخ حسن مولان آباد بی گمان یکی از بزرگترین این چهره هاست، وی فرزند شیخ محمود، فرزند شیخ محمد، فرزند شیخ ابراهیم ملقب به الصاق الزاهد البستی است. شیخ ابراهیم از بزرگان دین و عرفان و علم منطقه بوده و آرامگاهش در روستای بست (از توابع منطقه خورخوره سقز) قرار دارد، که مزار دلدادگان و عاشقان حریم او به شمار می آید.

شیخ حسن مولان آباد در کوه چهل چشمه در دهی مشهور به (دلو) متولد می شود، دوران کودکی را با خواندن قران و کتب ابتدایی متداول نزد پدر در روستای بست سپری می کند. سپس به روستای باشماق تیلکو می رود و مدتی هم در آنجا مشغول به تحصیل می شود،

وی بعد از مدتی به گل تپه فیض الله بگی می رود و نزد ملا عبداللطیف به ادامه تحصیل می پردازد. بعد از آن متوجه ملا محمد مدرس در ملقرنی سقز می شود و دورانی را نیز در خدمت ایشان به جهد و تلاش در تحصیل دانش می گذراند.

شوق و اشتیاق به خواندن و یادگیری شیخ را به کوی سنجاق عراق می کشاند و در نهایت تحصیلات خود را در عراق به پایان می رساند، طبق نوشته هایی که هم اکنون نیز در دسترس است، شیخ در سال 1113 ه.ق نزد شیخ یحیی نامی اجازه طریقت دریافت می دارد و ملقب به قطب الدین می شود.

شیخ پس از دریافت طریقت های علوانیه، شهاب الدین، سیف الدین و ضیاءالدین به موطن خود خورخوره باز می گردد و روستای مولان آباد را برای سکونت انتخاب می کند و در آنجا ساکن می گردد.

ملا رسول کاتب که خطاطی برجسته و در خدمت شیخ حسن بود نگارش قرآنی را آغاز می کند که نوشتن آن 10 سال به طول می انجامد و این مصحفی است که به قرآن مولان آباد مشهور شده و قبله آمال زائرین شیفته مکتب محمدی (ص) است.

این قرآن دارای 30 جزء کامل است علاوه بر متن آیات شامل ترجم فارسی و نیز تفصیر آیات به زبان عربی و فارسی است که از سوی کاتب نوشته شده است.

همچنین علاو ه بر آیات و تفاسیر قران، دارای مطالب مفصلی در مورد علم تجوید است و این عامل سبب شده که حجم قرآن بسیار بالا رفته و به همین دلیل بزرگترین قرآن موجود در استان است.

این قرآن در سال 1127 در دوره صفویه نوشته شده و کاتب آن شخصی به نام ملا رسول فرزند یحیی است، متن های جانبی جلد از جنس چرم است.

قرآن تاریخی مولان آباد 12 کیلو و 200 گرم وزن دارد طول قرآن 43.7 سانتیمتر و عرض آن 34 سانتیمتر و دارای خصوصیات منحصر به فردی است که آن را از سایر قرآن های عصر خود و قبل از آن متمایز می کند.

شیخ حسن جمله به جمله ترجمه فارسی آیات را در زیر آن نوشته و در حاشیه آن توضیحاتی به چشم می خورد.

این قرآن یکی از افتخارات مردم کردستان است چرا که به نام ام القرآن (زیرا برای تأیید به بلاد اسلامی همچون مصر و شام برده شده است) مسما گردیده است.

قرآن تاریخی مولان آباد نیز همانند بسیاری از گنجینه های این دیار در طول تاریخ نه چندان دور خود در معرض طمع ارباب زر و دنیا قرار گرفته و سه بار به سرقت رفته است.

این قرآن تاریخی و نفیس هم اکنون در روستای مولان آباد نگهداری می شود و با همکاری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان و مردم روستای مولان آباد، در ویترین شیشه ای جانمایی گردید تا در امنیت کامل و به دور از هرگونه آسیب نگهداری شود.